Therapie met paarden en Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS) bij een (licht) verstandelijke beperking

Al jaren vecht je met de herinneringen uit je verleden, altijd heb je je groot moeten houden. Het tonen van emoties is daardoor niet mogelijk. De dingen die je iedere dag weer herbeleeft en voelt,  voelen als veel drukte in je hoofd maar je kunt er niks mee. Frustratie en boosheid zijn het gevolg en volgens je hoofd is er maar één oplossing. Jezelf pijn doen! Maar overdag kan dat niet, nog een gevecht. s’ Nachts heb je levensechte nachtmerries en is het omgaan met alle gevoelens en gedachten ondragelijk met als gevolg dat je jezelf daadwerkelijk pijn gaat doen om de pijn in je hart even te verleggen naar de pijn van de huid. Een oplossing is het niet, het helpt maar  heel even, heel heel even..

 Uit de praktijk
Een beeld geschetst van cliënten die ik door de jaren heen ben tegengekomen. Iedereen geeft zijn eigen uiting aan zijn emoties en het omgaan met een trauma. Het leveren van een innerlijk gevecht is een verbindend element binnen deze doelgroep. Vaak hebben deze cliënten al jaren vele verschillende therapieën gevolgd, denk aan gesprekken met psychiater en psycholoog, Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR), emotie regulatie therapie, cognitieve gedragstherapie en ga zo maar door. Veelal therapieën gebaseerd op  veel praten en uitleg krijgen over processen in het brein. Voor mensen met een (licht) verstandelijke beperking is dit erg moeilijk te begrijpen. Als je daar bij op telt dat deze doelgroep vaak door en door geleerd heeft zich altijd groot te houden en therapeuten een gewenst antwoord te geven, dan schiet de daadwerkelijke behandeling vaak te kort.

Inzet van paarden
In mijn werk  word ik steeds meer bevestigd in mijn overtuiging dat paarden maar ook andere dieren  een enorme steun kunnen zijn voor mensen.  In de dagelijkse omgang met de paarden zie ik rust over mensen heen komen en ontstaan er bijzondere momenten tussen mens en dier. In de therapie met deze doelgroep wordt het paard gezien als een vriend, een goede vriend die probeert te helpen. Een paard is van nature een vluchtdier wat leeft in een kudde, van levensbelang is het voor een paard om zichzelf en de kudde gezond te houden. Een paard kan spanning  overnemen van mensen. Deze aspecten zorgen voor een directe invloed op je gevoelsleven. Dit zorgt ervoor dat er met behulp van  een eenvoudige uitleg of vraag een leerzame ervaring ontstaat voor de cliënt. Doordat het paard niet praat en op geen enkele manier veroordeelt, voelt men zich veilig. De cliënten die geleerd hebben zich altijd groot te houden worden geraakt door wat het paard doet en kunnen emoties toelaten. Emoties komen in beweging en er komt ruimte  voor deze emoties, ze mogen er zijn! De opluchting is groot, vaak hoor ik later dat mensen de nacht na een therapie doorslapen, iets wat normaal gesproken nooit het geval is. Ook de drang tot automutilatie wordt hierdoor minder of zelfs helemaal weggenomen.

Waarom heeft de inzet van paarden bij de doelgroep (licht) verstandelijke beperking met PTSS zo’n positief effect?
Paarden geven vertrouwen aan de cliënt, dit zorgt ervoor dat het paard gezien wordt als een helpende vriend. Doordat paarden je gevoel raken  ontstaat er een veilige situatie voor de cliënt. Het paard veroordeelt niet en mag weten wat er allemaal in het hoofd van de cliënt speelt. Omdat een paard op iedere verandering met energie reageert, wordt het voor de cliënt duidelijk wat er gebeurt bij zichzelf. Kortom de basale manier waarop paarden reageren geeft duidelijkheid over de persoonlijke processen die een cliënt met een verstandelijke beperking nodig heeft. De veiligheid die een paard biedt geeft de ruimte voor de gevoelens en emoties horend bij de trauma’s die er spelen. Deze componenten zorgen voor een passende therapievorm voor mensen met een verstandelijke beperking in combinatie met PTSS.

Dit artikel is gericht op een specifieke doelgroep, graag laat ik weten dat therapie met paarden een zeer effectieve manier van behandelen is voor alle mogelijke doelgroepen en problemen.

Onderstaan enkele uitgewerkte definities te verduidelijking van het artikel.

(Licht) verstandelijke beperking
Een korte beschrijving van een verstandelijke beperking is: Een ontwikkelingsstoornis waarbij de ontwikkeling van de vermogens achter blijven en het gemiddelde niveau niet halen.. Een verstandelijke beperking kun je indelen in verschillende categorieën:

  • Licht verstandelijke beperking (75%) IQ* tussen 50-70
  • Matig verstandelijke beperking (18%) IQ   tussen 35-50
  • Ernstig verstandelijke beperking (7%) IQ   tussen 20-35
  • Diep verstandelijke beperking (1%) IQ   tussen <20

*Intelligentiequotiënt

Cognitief gezien functioneren mensen met een verstandelijke beperking op een lager niveau waardoor de informatieverwerking ook moeizamer verloopt. In de praktijk hebben mensen met een verstandelijke beperking moeite om te functioneren op het niveau van leeftijdgenoten. Ook op sociaal gebied hebben mensen met een verstandelijke beperking het moeilijk en kunnen daardoor vaak lastig mee komen.  In de begeleiding en het geven van therapie is het van groot belang rekening te houden met het langzamere verloop van ontwikkeling. Structuur, regelmaat en vooral duidelijkheid zijn hierbij van belang.

Post traumatische stress stoornis (PTSS)
Kenmerkend is dat ervaren trauma’s ongewild op diverse manieren of momenten weer worden  opgeroepen. Dit gaat gepaard met intense angst of paniek. Je kunt spreken van een herbeleving van het trauma. Vaak gaat dit gepaard met ernstige nachtmerries, slaapproblemen, op je hoede zijn, schrikachtig zijn en concentratieproblemen. In de praktijk loopt iemand met PTSS vast in het dagelijks functioneren. Bovenstaande kan zorgen voor isolement, depressie of automutilatie.

Nelleke Hienekamp, Februari 2017